ኣብ ዘመናዊ ሕብረተሰብ ንመኽዘን መግቢ ዝኸውን ፕላስቲክ መትሓዚታት ምጥቃም ሰፊሕ እዩ። "መግቢ-ደረጃ" ንመግቢ ርክብ ውሑስ ዝኾኑ ንብረታት ዘመልክት ኮይኑ፡ ኣየኖት ፕላስቲክ ነዚ ደረጃ ከምዘማልኡ ምርዳእ ንኣፍረይትን ተጠቀምትን ወሳኒ እዩ። ካብ ዝተፈላለዩ ፕላስቲካት፡ ፒኢቲ (ፖሊኢቲሊን ቴረፍታሌት) ብውሕስነትን ኣብ መዐሸጊ መግቢ ብሰፊሑ ብዘለዎን ተፈላጥነት ኣለዎ። እዚ ጽሑፍ እዚ ንባህርያት ናይ መግቢ-ደረጃ ፕላስቲክ ዝድህስስ ኮይኑ፡ ኣብ መግቢ-ደረጃ ዘለዎም ፒኢቲ መዐሸጊ ሳጹናት ዘተኮረ ኮይኑ፡ ስለምንታይ ከም ውሑስን ዘተኣማምንን ኣማራጺ መኽዘን መግቢ ከም ዝቑጸሩ ዝገልጽ እዩ።
ብዛዕባ መግቢ-ደረጃ ፕላስቲክ ተማሃሩ
መግቢ-ደረጃ ፕላስቲክ ብከም ምምሕዳር መግብን መድሃኒትን ኣሜሪካ (FDA)ን በዓል መዚ ድሕነት መግብን ኤውሮጳን (EFSA) ዝኣመሰሉ ተቖጻጸርቲ ትካላት ዝተፈተኑን ንመግቢ ርክብ ውሑስ ተባሂሎም ዝተቖጽሩን ንብረታት እዮም። እዞም ፕላስቲክታት ናብ መግቢ ክፈስሱን ንጥዕና ሓደጋ ከስዕቡን ዝኽእሉ ጎዳእቲ ኬሚካላት ክህልዎም የብሉን። ንመግቢ-ደረጃ ፕላስቲክ ዝምልከት ደረጃታት ዘይ-መርዛምነት፣ ንኬሚካላዊ ምሕራር ዝጻወር፣ ከምኡ’ውን ኣብ ዝተፈላለየ ሙቐት ርጉእን ዘይበላሾን ናይ ምጽናሕ ዓቕሚ የጠቓልል።
ካብ ዝተፈላለዩ ፕላስቲካት ፒኢቲ ሓደ ካብቶም ንመዐሸጊ መግቢ ዝጥቀሙሉ ንብረታት እዩ። ተፈታውነቱ ካብቲ ብሉጽ መከላኸሊ ባህርያቱ ዝምንጩ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ፍሩይን ጽሬትን መግቢ ንምዕቃብ ይሕግዝ። ፒኢቲ ቀሊል ክብደት ዘለዎ፣ ስንብራት-ዘይተበታተነን ዳግማይ ክጥቀመሉ ዝኽእልን ብልጫታት እውን ኣለዎ፣ እዚ ድማ ንከባቢ ዝምችእ ኣማራጺ ይገብሮ። ብፍላይ ፒኢቲ መዐሸጊ ሳጹናት ብግሉጽነቶም ተፈታዊ ስለዝኾነ፡ ተጠቀምቲ ትሕዝቶኡ ብቐሊሉ ክርእዩ ይገብሮም።
ባህርያት ፒኢቲ ከም መግቢ-ደረጃ ንብረት
ፒኢቲ ካብ ኤቲሊን ግላይኮልን ቴረፍታሊክ ኣሲድን ፖሊመርይዝድ ዝኾነ ፖሊስተር እዩ። ሞለኪዩላዊ ኣቃውምኡ ልዑል ክሪስታሊኒቲ ይህቦ፣ በዚ ድማ ሓይሉን ጽንዓትን የዕብዮ። ሓደ ካብቲ ቀንዲ ባህርያት ፒኢቲ ንጥረ ነገር ዘይምህላዉ እዩ፣ እዚ ማለት ድማ ምስ ቀመማት መግቢ ምላሽ ኣይህብን እዩ። እዚ ባህሪ እዚ ንጽህናን ድሕነትን መግቢ ንምዕቃብ ወሳኒ እዩ።
ብተወሳኺ ፒኢቲ ንኣሲዳትን ዘይትን ዝጻወር ኮይኑ፡ እዚኦም ድማ ኣብ መግቢ ልሙድ እዩ። እዚ ንመበላሸዊ ዝጻወር ዓቕሚ፡ እቲ መዐሸጊ ከምዘይበላሾ ወይ ንጽሬት እቲ መግቢ ከምዘይጸልዎ የረጋግጽ። ብተወሳኺ ፒኢቲ ካብ ምቕዛፍ ክሳብ ምፍላሕ ሰፊሕ ሙቐት ክጻወር ይኽእል እዩ፣ መዋቕራዊ ምሉእነቱ ከየጥፍአ። እዚ ድማ ካብ ኣብ ፍሪጅ ዝርከቡ መግብታት ክሳብ ውዑይ መስተ ንዝተፈላለዩ መኽዘን መግቢ ዝምችእ ይገብሮ።
ኣጠቓቕማ ናይ መግቢ-ደረጃ ፒኢቲ ሳጹናት
ናይ መግቢ-ደረጃ ፒኢቲ ሳጹናት ካብ ምኽዛን መግቢ ገዛ ክሳብ ንግዳዊ መዐሸጊ መግቢ ሰፊሕ ኣጠቓቕማ ኣለዎም። ኣብ ገዛ፡ እዞም ሳጹናት እዚኣቶም ተረፍ መግቢ ንምኽዛን፡ መግቢ ንምድላውን ንመኽዘን ፓንትሪ ንምውዳብን ምቹኣት እዮም። ግሉጽን ቀሊልን ባህርያቱ ኣብ መዓልታዊ ህይወት ንኽትጥቀመሉ ቀሊል ይገብሮ።
ኣብ ንግዳዊ ጽላት፡ ፒኢቲ ሳንዱቕ ንመዐሸጊ ፍሩይ ፍርያት፡ ዝተጠብሰ ኣቑሑትን ድሉው-ን-ንምብላዕ መግብታትን ብሰፊሑ ይጥቀሙሉ። ብፍላይ ኣብ ኢንዱስትሪ ፍሩይ ፍርያት ናይ መግቢ-ደረጃ ፒኢቲ ሳንዱቕ ህቡብ እዩ ምኽንያቱ ርስሓትን ኦክስጅንን ብኣድማዒ መንገዲ ስለዝዓግት፣ በዚ ድማ ዕድመ ምዕቃብ ፍረታትን ኣሕምልትን የናውሕ። እዚ ድማ ፍሩይነት ፍርያት ንምዕቃብ ይሕግዝ ጥራይ ዘይኮነስ ብኽነት መግቢ እውን ይቕንስ እዩ።
ጽልዋ ከባቢን ዳግመ-ምጥቃም ፒኢቲን።
ሓደ ካብቲ ዓበይቲ ብልጫታት ፒኢቲ ዳግመ-ምጥቃም ምኽኣል እዩ። ፒኢቲ መሰረታዊ ንብረታቱ ከይከሰረ ብተደጋጋሚ ዳግማይ ክጥቀመሉ ስለዝኽእል ንመዐሸጊ መግቢ ዘላቒ ኣማራጺ ይገብሮ። እቲ መስርሕ ዳግመ-ምጥቃም ንብረት ምጽራይን ዳግማይ ምቕላጥን ሓደስቲ ፍርያት ንምፍጣር ዘጠቓልል ኮይኑ፡ በዚ ድማ ጠለብ ድንግል ፕላስቲክ ይንኪን ኣብ ከባቢ ዘስዕቦ ጽልዋ ይንኪን።
ዳግመ-ምጥቃም ፒኢቲ ሃብቲ ይቑጥብ ጥራሕ ዘይኮነስ ምስ ምፍራይ ፕላስቲክ ዝተኣሳሰር ልቀት ጋዝ ምድረበዳ እውን ይቕንስ እዩ። ብዙሓት ኩባንያታት ሕጂ ዕጹው-ሉፕ ስርዓታት ዳግመ-ምጥቃም ይጥቀማ፡ ንናይ ፒኢቲ መትሓዚታት ንምእካብ፡ ዳግማይ ንምጥቃምን ኣብ ምፍራይ ሓደስቲ መዐሸጊታት ዳግማይ ንምጥቃምን። እዚ ኣገባብ ምስ መትከላት ዓንኬላዊ ቁጠባ ዝሰማማዕ ኮይኑ፡ ንዘላቒ ልምዓትን ምጉዳል ብኽነትን ኣበርክቶ ይገብር።
ኣብ መዐሸጊ መግቢ ፒኢቲ ንምጥቃም ዝረኣዩ ብድሆታትን ኣብ ግምት ዘእተዉን።
ፒኢቲ ብዙሕ ብልጫታት እኳ እንተሃለዎ፡ ኣብ መዐሸጊ መግቢ ምጥቃሙ እውን ገለ ብድሆታት የጋጥሞ እዩ። ሓደ ካብቲ ቀንዲ ፀገማት ብፍላይ ፒኢቲ ንልዑል ሙቐት ኣብ ዝቃላዕሉ እዋን ኬሚካል ናይ ምፍሳስ ተኽእሎ እዩ። ዋላ እኳ ፒኢቲ ብሓፈሻ ውሑስ ተባሂሉ እንተተቖጸረ፡ ዝኾነ ሓደጋ ብከላ ንምክልኻል ግን ዝምከሩ መምርሒታት ሙቐት ብጥብቂ ክኽተሉ ኣለዎም።
ካልእ ኣብ ግምት ክኣቱ ዘለዎ ረቛሒ ድማ ምህርቲ ፒኢቲ ኣብ ከባቢ ዘስዕቦ ጽልዋ እዩ። ዋላ እኳ ፒኢቲ ዳግማይ ክጥቀመሉ ዝኽእል እንተኾነ፡ መስርሕ ምፍራይኡ ግን ጸዓት-ብዙሕ ኮይኑ ኣብ ዘይ-ተሓደስቲ ጸጋታት ዝምርኮስ እዩ። ነዚ ጽልዋታት ንምቅላል፡ ኣፍረይቲ ንኣጠቓቕማ ዳግመ-ምጥቃም ፒኢቲ (rPET)ን ባዮ-መሰረት ዝገበረ ፒኢቲን ይምርምሩ ኣለዉ፡ እዚኦም ካብ ተሓዳሲ ሃብቲ ዝመጹ ትሑት ኣሰር ካርቦን ዘለዎም ንዋት እዮም።
መደምደምታ
ብሓፈሻ ፒኢቲ ብዙሕ ዕዮ ዝዓዪን ዘተኣማምንን ናይ መግቢ-ደረጃ መዐሸጊ ንብረት እዩ። ድሕንነቱ፡ ጽንዓትን ዳግማይ ምጥቃምን ንተጠቀምትን ኣፍረይትን ምቹእ ይገብሮ። ምስቲ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ጠለብ ዘላቒ መፍትሒታት መዐሸጊ፡ ምምዕባል መሃዝቲ ፍርያት ፒኢቲ፡ ከም መግቢ-ደረጃ ፒኢቲ ሳንዱቕ፡ ድሌታት ኢንዱስትሪ መግቢ ኣብ ምምላእን ጽልዋ ከባቢ ኣብ ምንካይን ቁልፊ ተራ ክጻወት እዩ። ባህርያትን ኣጠቓቕማን ናይ መግቢ-ደረጃ ፕላስቲክ ብምርዳእ፡ ድሕነትን ዘላቕነትን ሚዛን ዝህብ ብግቡእ ዝተሰነየ ውሳነታት ክንወስድ ንኽእል።
